Những lo ngại về bản quyền truyền hình

Cuộc tranh cãi bản quyền phát sóng Giải bóng đá ngoại hạng Anh (EPL) đã sáng tỏ. Tuy nhiên, phía sau câu chuyện này lại là một vấn đề không nhỏ.

Việc cung cấp và bảo vệ bản quyền trong truyền hình có vẻ như đang thiếu khung pháp lý phù hợp với thông lệ quốc tế cũng như tốc độ phát triển nhanh chóng của lĩnh vực này.

Cần khung pháp lý rõ ràng hơn

Kinh doanh truyền hình là một lĩnh vực mới mẻ ở VN biểu hiện rất rõ ở việc các nhà đài, các doanh nghiệp tham gia trên thị trường này đang mò mẫm những cách làm thiếu sự đồng thuận. Việc tranh cãi về bản quyền phát sóng cho đến nay mới chỉ nảy sinh ở các chương trình thể thao, đặc biệt là bóng đá bởi đây được cho là nội dung hấp dẫn người xem nhất và kinh doanh có lời nhất.

Tuy nhiên, đã đến lúc chúng ta không chỉ đi theo để giải quyết vụ việc mà cần cái nhìn toàn diện hơn và ở nhiều nội dung khác như phim hay các game show bởi đến một lúc nào đó, sức hút của các chương trình này tăng lên, tranh cãi về bản quyền sẽ gay gắt không kém gì thể thao.

Với 30 chương trình truyền hình trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương, hãng Tuner đang kinh doanh truyền hình theo phương thức mua kênh hoặc bán chương trình cho các nhà phân phối khác nhau. Tại một hội thảo về truyền hình có thu phí, ông Annabel Archer, Cố vấn pháp lý Tuner khu vực châu Á - Thái Bình Dương cho biết, hãng này rất lo ngại về vấn đề vi phạm bản quyền và đây không chỉ là vấn đề của riêng VN.

“Chúng tôi thấy rằng cần phải có những giấy phép để ngăn chặn sự vi phạm đối với sản phẩm này. Việc vi phạm bản quyền truyền hình không chỉ là hành vi bẻ khóa mã những chương trình đã được bảo vệ mà còn xuất phát từ suy nghĩ của các cá nhân, thậm chí là các tổ chức cho rằng nội dung của dịch vụ truyền hình là miễn phí và ai cũng có thể được tiếp cận”, ông Archer nói. Vì vậy, ông Archer cho rằng phải làm thế nào để kết hợp các chủ thể trên thị trường và làm cho họ tôn trọng bản quyền cho dù họ là nơi sản xuất nội dung hay một công ty truyền dẫn. Muốn vậy, phải có khung pháp lý ở mỗi quốc gia, có chế tài chặt chẽ để phạt các bên nếu họ không tôn trọng quy định về bản quyền trong hợp đồng đó.

Là một người được đánh giá là có nhiều kinh nghiệm trong vấn đề bản quyền, bà Nguyên Hạnh, Chủ tịch Hãng truyền hình Q-net cho rằng, cái khó là khi đi thương thảo, hiểu biết về bản quyền khác nhau, thậm chí có người sau khi hiểu rồi thì họ lại cố tình giải quyết công việc theo cách có lợi cho họ. Điều này thường xảy ra ở những nơi mà việc kiểm duyệt nội dung và kinh doanh được thực hiện bởi 2 đơn vị khác nhau. Rất nhiều đơn vị ở địa phương, có giấy phép nhưng lại ký hợp đồng ủy quyền thu phát dịch vụ cho một đơn vị khác có tư cách pháp nhân độc lập và không thể kiểm soát được việc kinh doanh này.

Ngoài ra, cũng theo bà Hạnh, khác với việc kinh doanh một sản phẩm hữu hình khác, việc có được một bản quyền truyền hình không có nghĩa là anh được sử dụng vô hạn chương trình đó mà thỏa sức bán lại cho hệ thống truyền dẫn khác. Tuy nhiên, điều này không phải đã được các đơn vị hiểu một cách đầy đủ.

Và tiếng nói chung của các nhà cung cấp

Đồng tình với quan điểm trên, ông Nguyễn Thanh Lâm, Trưởng ban biên tập Truyền hình cáp, Đài truyền hình VN cho rằng, trong vấn đề bản quyền truyền hình, có nhiều cách hiểu khác nhau tùy thuộc vào sự phát triển của nhận thức xã hội. Theo ông Lâm, có một lý do khách quan là nhiều đài truyền hình hiện vẫn là cơ quan truyền thông của hệ thống chính trị, với uy tín, tư thế đó thì những gì mà các đài truyền hình phát lên đều được đón nhận một cách tự nhiên trong cộng đồng, như một sản phẩm đã được đóng dấu chính thức.

“Một điểm nữa là những tranh cãi phát sinh trong vấn đề bản quyền hiện nay chủ yếu liên quan đến việc mua các chương trình nước ngoài. Mặc dù ở cấp Chính phủ đã có cam kết rõ ràng nhưng mua với giá bao nhiêu, mua bao giờ, như thế nào… lại do các nhà kinh doanh truyền hình có sự lựa chọn khác nhau. Cũng vì nhiều người làm truyền hình trả tiền xuất phát từ truyền hình đại chúng, với tư duy phục vụ, làm nhiệm vụ được giao nên sự chuyển biến từ ý thức làm nhiệm vụ sang tư duy làm dịch vụ với luật chơi sòng phẳng cũng không hề đơn giản. Đặc biệt là tại VN, hành lang pháp lý đang được hoàn thiện thì không thể trông chờ tất cả vào đó. Truyền thông tốt sẽ dẫn tới việc thay đổi hành vi, thái độ cuối cùng của người tiêu dùng sẽ góp phần tạo nên sự khác biệt khi mà chế tài pháp lý chưa đủ sức răn đe với hành vi vi phạm bản quyền”, ông Lâm nhận định.

Khá bức xúc về sự không lành mạnh trong kinh doanh truyền hình, ông Vũ Quang Huy, Giám đốc VTC3 kiến nghị, cần sớm có quy định yêu cầu các nhà cung cấp chương trình truyền hình báo cáo với cơ quan quản lý Nhà nước khi đã có được bản quyền phát sóng, với những văn bản chứng minh đầy đủ, để tránh tình trạng nhiều đơn vị chưa có bản quyền vẫn phát ngôn là có nhằm thu hút khách hàng, ngăn cản đơn vị khác khai thác hoặc các đơn vị cùng mua 1 bản quyền như nhau để cung cấp ra thị trường gây lãng phí.

Hồng Minh
(Theo ICT News)